Άνοια και Διατροφή

Η έκπτωση των νοητικών λειτουργιών και η άνοια είναι οι κύριες αιτίες που οδηγούν στη μείωση της ποιότητας ζωής των ηλικιωμένων. Με την αύξηση του προσδόκιμου ζωής και τη συνεχή αύξηση του πληθυσμού των ηλικιωμένων, η συχνότητα εμφάνισης της άνοιας είτε ελαφριάς είτε σοβαρής μορφής συνεχώς αυξάνεται. Το Alzheimer είναι η πιο συνηθισμένη μορφή άνοιας και αφορά πάνω από 26 εκατομμύρια άτομα παγκοσμίως. Μάλιστα, υπολογίζεται πως αν δε ληφθούν κατάλληλα μέτρα για να εμποδίσουν ή να καθυστερήσουν την εμφάνιση της ασθένειας, ο αριθμός των πασχόντων από Alzheimer προβλέπεται να διπλασιαστεί τα επόμενα 40 χρόνια. Πριν την εγκατάσταση της νόσου του Alzheimer υπάρχει μια προκλινική κατάσταση χωρίς συμπτώματα, η οποία πολλές φορές είναι δύσκολο να διαγνωστεί. Η προκλινική αυτή κατάσταση είναι πολύ σημαντική για την εφαρμογή παρεμβάσεων οι οποίες θα μπορούσαν να καθυστερήσουν την πρόοδο της νόσου.

Κάποιοι από τους παράγοντες που ενοχοποιούνται για την εμφάνιση του Alzheimer και στους οποίους φαίνεται πως η αλλαγή στον τρόπο ζωής διαδραματίζει καίριο ρόλο είναι η δίαιτα, η φυσική δραστηριότητα, η υπέρταση, η υπερχοληστερολαιμία, ο σακχαρώδης διαβήτης, η παχυσαρκία και το μεταβολικό σύνδρομο. Όλοι οι παραπάνω παράγοντες είναι τροποποιήσιμοι, δηλαδή μπορούμε να τους αλλάξουμε, ώστε να καθυστερήσουμε ή να εμποδίσουμε την εμφάνιση της νόσου.

Πιο αναλυτικά, στη συνέχεια θα αναφερθούν συστατικά της διατροφής, τα οποία φαίνεται πως μπορούν να βοηθήσουν, στην πρόληψη και στην αντιμετώπιση της άνοιας και κυρίως του Alzheimer.

Ω-3 πολυακόρεστα λιπαρά οξέα: Κύριες πηγές ω-3 λιπαρών οξέων είναι τα λιπαρά ψάρια, τα ιχθυέλαια και κάποια εμπλουτισμένα τρόφιμα. Η κατανάλωση ω- 3 λιπαρών οξέων από τη διατροφή φαίνεται πως σχετίζεται με μειωμένο κίνδυνο για Alzheimer και ελαφριάς μορφής άνοια, καθώς και γενικότερη καλή νοητική λειτουργία κατά το γήρας. Πέραν όμως από την πρόληψη, κάποιες μελέτες κατάφεραν να δείξουν πως η χορήγηση ω-3 λιπαρών οξέων μέσω συμπληρωμάτων βελτίωσε τις νοητικές λειτουργίες σε άτομα με ήπια μορφή άνοιας. Ωστόσο, τα αποτελέσματα είναι ακόμα πρώιμα και απαιτείται περαιτέρω έρευνα που να επιβεβαιώνει τις θετικές επιδράσεις τους. Η σύσταση σε άτομα που είναι είτε υγιή είτε με κάποια επιδείνωση στη νοητική τους λειτουργία είναι η κατανάλωση λιπαρών ψαριών 2- 3 φορές την εβδομάδα. Σε περίπτωση που αυτή η ποσότητα δεν μπορεί να καλυφθεί μέσω της διατροφής, μόνο τότε πρέπει να γίνεται σύσταση για κατανάλωση συμπληρώματος.

 

Αντιοξειδωτικά: Το οξειδωτικό στρες δημιουργείται στον οργανισμό όταν οι ελεύθερες ρίζες οξυγόνου είναι περισσότερες από αυτές που ο οργανισμός είναι ικανός να "αντιμετωπίσει". Ο εγκέφαλος είναι ιδιαίτερα ευάλωτος στο οξειδωτικό στρες, καθώς οι ελεύθερες ρίζες οξυγόνου είναι περισσότερες σε σχέση με άλλα όργανα, λόγω της υψηλής πρόσληψης οξυγόνου, της άφθονης περιεκτικότητας σε λιπίδια και της σχετικά μικρής περιεκτικότητας σε αντιοξειδωτικά συστήματα. Αυτή η ανισορροπία των οξειδωτικών- αντιοξειδωτικών σωμάτων φαίνεται πως συμβάλλει στην έκπτωση των νοητικών λειτουργιών. Η σχέση των αντιοξειδωτικών συστατικών της διατροφής  (βιταμίνες Ε και C, καροτενοειδή, φλαβονοειδή και φαινολικά οξέα) με τις νοητικές λειτουργίες ερευνάται εκτενώς. Τροφές πλούσιες σε αντιοξειδωτικά συστατικά είναι τα φρούτα και τα λαχανικά, τα φυτικά έλαια, οι ξηροί καρποί, το τσάι, η μπύρα, το κρασί, η σοκολάτα και το ελαιόλαδο. Από μελέτες έχει φανεί μια θετική επίδραση των αντιοξειδωτικών στην πρόληψη και την εξέλιξη της άνοιας, ωστόσο τα αποτελέσματα είναι ακόμη αρκετά πρώιμα και απαιτούνται περισσότερες μελέτες για να τα επαληθεύσουν. Επίσης, διάφορες έρευνες έχουν γίνει και για συγκεκριμένα τρόφιμα ή ροφήματα τα οποία είναι πλούσια σε αντιοξειδωτικά. Για παράδειγμα θετικά είναι τα αποτελέσματα των ερευνών για τις θετικές επιδράσεις του κρόκου Κοζάνης, του τσαγιού του βουνού και του πράσινου τσαγιού, στη νόσο του Alzheimer, ωστόσο κι εδώ απαιτείται περαιτέρω μελέτη.

Βιταμίνες του συμπλέγματος Β (Βιταμίνη Β12, Β6, φυλλικό οξύ): Τα αποτελέσματα των μελετών δείχνουν πως οι βιταμίνες του συμπλέγματος Β είναι ευεργετικές στην πρόληψη και στην πρόοδο της άνοιας. Η ομοκυστεϊνη είναι μια ουσία που έχει ενοχοποιηθεί για τη νόσο του Alzheimer και έχει παρατηρηθεί πως υψηλά επίπεδα ομοκυστεϊνης βρέθηκαν σε ασθενείς με τη νόσο. Οι βιταμίνες του συμπλέγματος Β  βοηθάνε στη μείωση των επιπέδων ομοκυστεϊνης και αυτός είναι ο κύριος λόγος που εξηγεί τη θετική επίδρασή τους. Ωστόσο, τα αποτελέσματα των μελετών δεν έχουν καταλήξει αν και σε ποια ποσότητα θα ήταν αποτελεσματική η συμπληρωματική χορήγηση αυτών των βιταμινών, όπως και σε ποιο στάδιο της νόσου θα είχε νόημα μια χορήγησή τους.

Μεσογειακή Διατροφή: Το Μεσογειακό πρότυπο διατροφής χαρακτηρίζεται από πολύ υψηλή πρόσληψη λαχανικών, οσπρίων, δημητριακών, φρούτων, ξηρών καρπών και ελαιολάδου (το κύριο προστιθέμενο έλαιο), αρκετά υψηλή πρόσληψη ψαριού, μέτρια προς χαμηλή πρόσληψη γαλακτοκομικών και χαμηλή πρόσληψη κόκκινου κρέατος. Τέλος, χαρακτηρίζεται από μέτρια κατανάλωση κρασιού μαζί με τα γεύματα. Η Μεσογειακή διατροφή έχει φανεί πως μειώνει τόσο το κίνδυνο εμφάνισης, όσο και το ρυθμό εξέλιξης της άνοιας και πως βελτιώνει γενικότερα την ψυχική και εγκεφαλική υγεία.

Επίσης, η παχυσαρκία αλλά και η υποθρεψία είναι καταστάσεις υψηλού κινδύνου για εμφάνιση άνοιας. Μάλιστα, φαίνεται πως η απώλεια σωματικού βάρους είναι πολύ πιθανόν να αποτελεί προειδοποίηση για το Alzheimer. Τέλος, το μπαχαρικό κάρυ που χρησιμοποιείται κυρίως στην Ινδία, περιέχει την ουσία κουρκουμίνη και θεωρείται πολύ αποτελεσματικό στην αντιμετώπιση της νόσου του Alzheimer. Αυτή η ουσία έχει προταθεί σαν μια ακόμη θεραπευτική προσέγγιση, εξαιτίας των αντιοξειδωτικών της χαρακτηριστικών. Αυτός ίσως είναι και ο λόγος που η συχνότητα εμφάνισης της νόσου του Alzheimer στην Ινδία είναι πολύ χαμηλή.

Οι ερευνητές μελετούν συνεχώς τις πιθανές θετικές επιδράσεις επιμέρους συστατικών της διατροφής στην άνοια, αλλά ακόμα απαιτούνται πολλές μελέτες για να καταλήξουν σε σαφή συμπεράσματα. Πλέον η έρευνα φαίνεται να στρέφεται στην πρόληψη της νόσου και στην αντιμετώπιση της υποθρεψίας που παρατηρείται σε μεγάλο βαθμό στα ανοϊκά άτομα και όχι τόσο στην αντιμετώπιση της νόσου μέσω της διατροφής. Με τα μέχρι σήμερα δεδομένα μπορούμε να είμαστε βέβαιοι πως είτε για την πρόληψη είτε για την αντιμετώπιση της άνοιας και του Alzheimer δύο είναι τα βασικά στοιχεία που πρέπει να προσέχει κάθε ηλικιωμένος: το υγιές σωματικό βάρος και ένα υγιεινό καθημερινό διαιτολόγιο. Ένα υγιεινό διαιτολόγιο συνεπάγεται και ένα υγιές σωματικό βάρος. Η ισορροπία λοιπόν στη διατροφή, θα φέρει και την πνευματική και ψυχική ισορροπία.

Διαβάστε Περισσότερα »

Διατροφή και Υγεία στην Τρίτη Ηλικία

Μεταξύ των ετών 2000 και 2030, ο αριθμός των ατόμων ηλικίας 65 ετών και άνω προβλέπεται να υπερδιπλασιαστεί και από τα 420 εκατομμύρια να φτάσει τα 973 εκατομμύρια. Συγκεκριμένα για την Ελλάδα, στοιχεία από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας δείχνουν πως ο πληθυσμός της συνεχώς γηράσκει, καθώς ο αριθμός των ατόμων άνω των 65 ετών το έτος 2050 θα είναι πολύ μεγαλύτερος σε σχέση με εκείνο του 2011. Σε αντίθεση με το παρελθόν, όπου οι κύριες αιτίες θανάτου ήταν μεταδοτικές λοιμώδεις νόσοι, σήμερα τα κύρια αίτια θνησιμότητας είναι χρόνιες νόσοι, όπως τα καρδιαγγειακά νοσήματα, ο καρκίνος κ.α.. Σ' αυτές τις νόσους, η διατροφή μπορεί να βοηθήσει καθοριστικά στην πρόληψη και τη διαχείρισή τους. Αυτός είναι και ο βασικός λόγος που πλέον παρατηρείται ένα μεγάλο ενδιαφέρον γύρω από τη διατροφή και τις επιδράσεις της στην υγεία.

Δυστυχώς, τα ηλικιωμένα άτομα συχνά δυσκολεύονται να ακολουθήσουν μια ισορροπημένη διατροφή για διάφορους λόγους. Κάποιοι απ' αυτούς είναι προβλήματα υγείας, όπως ψυχολογικά, γαστρεντερικά κ.α., οικονομικά προβλήματα κλπ. Η πραγματικότητα όμως είναι πως μια σωστή και ισορροπημένη διατροφή δεν χρειάζεται να είναι ούτε υψηλού κόστους, ούτε να δυσκολεύει την καθημερινότητά. Με απλούς, οικονομικούς τρόπους, ένας ηλικιωμένος μπορεί να υιοθετήσει απλές συνήθειες οι οποίες θα του αλλάξουν πλήρως τον τρόπο ζωής.

Κάποια σημεία στα οποία θα πρέπει να δώσουν αρκετή προσοχή οι ηλικιωμένοι είναι:

Ενέργεια: Με τον όρο ενέργεια εννοούμε τις θερμίδες που προσλαμβάνει ο οργανισμός μέσω της τροφής. Στην τρίτη ηλικία μειώνονται αρκετά οι ενεργειακές ανάγκες, καθώς τα ηλικιωμένα άτομα έχουν χαμηλότερο μεταβολισμό σε σχέση με άτομα μικρότερης ηλικίας. Τα άτομα της τρίτης ηλικίας, αναφορικά με την ενέργεια που προσλαμβάνουν μπορούν να χωριστούν σε 3 κατηγορίες

Α) Σε άτομα υπέρβαρα ή παχύσαρκα που προσλαμβάνουν περισσότερες θερμίδες από αυτές που χρειάζονται

Β) Στα άτομα με υποθρεψία, που είναι μια αρκετά συνήθης κατάσταση κατά την τρίτη ηλικία, στην οποία τα άτομα χάνουν απότομα σωματικό βάρος, είτε λόγω μειωμένης πρόσληψης τροφής, είτε λόγω αυξημένων αναγκών, είτε λόγω μη φυσιολογικής απορρόφησης ή χρησιμοποίησης θρεπτικών συστατικών.

Γ) Σε φυσιολογικού βάρους άτομα που προσλαμβάνουν τόσες θερμίδες όσες χρειάζεται για να διατηρήσουν ένα υγιές σωματικό βάρος

Οι δύο πρώτες κατηγορίες χρειάζονται ιδιαίτερο χειρισμό, καθώς αν δεν αντιμετωπιστούν κατάλληλα μπορεί να οδηγήσουν σε σοβαρά προβλήματα. Το υπερβάλλον βάρος είναι βασικός παράγοντας κινδύνου για ασθένειες όπως τα καρδιαγγειακά, ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2, η οστεοαρθρίτιδα, κάποιοι τύποι καρκίνου και η υπνική άπνοια. Η υποθρεψία είναι μια εξίσου επικίνδυνη κατάσταση, καθώς μπορεί να αυξήσει τη διάρκεια και το κόστος νοσηλείας, να καθυστερήσει τη θεραπεία μιας ασθένειας και να αυξήσει το κίνδυνο για νοσηρότητα και θνησιμότητα. Οι βασικοί λόγοι που είναι υπεύθυνοι για την εμφάνιση υποθρεψίας στην τρίτη ηλικία είναι η ανορεξία, ψυχολογικά προβλήματα, προβλήματα μάσησης κ.α..

Μακροθρεπτικά συστατικά: Τα μακροθρεπτικά συστατικά είναι οι υδατάνθρακες, οι πρωτεΐνες και τα λίπη. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δίνεται στην επαρκή πρόσληψη των πρωτεϊνών για τη διατήρηση της μυϊκής μάζας. Οι πρωτεΐνες βρίσκονται κυρίως στα γαλακτοκομικά προϊόντα (γάλα, τυρί, γιαούρτι), στα αυγά, στο κρέας, στα όσπρια.   Επίσης, είναι πολύ σημαντικό να τονιστεί η ανάγκη για πρόσληψη καλής ποιότητας λίπους, όπως είναι τα πολυακόρεστα λιπαρά οξέα τα οποία φαίνεται πως βοηθούν στην υγεία της καρδιάς, στη βελτίωση της νοητικής λειτουργίας και στη βελτίωση της διάθεσης. Πηγές καλών λιπαρών οξέων, είναι τα λιπαρά ψάρια, τα ιχθυέλαια, οι ανάλατοι ξηροί καρποί, κάποιες μαργαρίνες και εμπλουτισμένα τρόφιμα. Τέλος, ιδιαίτερες είναι οι ανάγκες των ηλικιωμένων σε φυτικές ίνες για την αντιμετώπιση κυρίως γαστρεντερικών προβλημάτων, όπως η δυσκοιλιότητα. Βασικές πηγές φυτικών ινών είναι τα προϊόντα ολικής άλεσης, τα φρούτα και τα λαχανικά.

Μικροθρεπτικά συστατικά: Οι ηλικιωμένοι έχουν ιδιαίτερες ανάγκες σε κάποια από τα μικροθρεπτικά συστατικά. Αρχικά μεγάλης σημασίας είναι η επαρκής πρόσληψη σε ασβέστιο και βιταμίνη D, για τη διατήρηση υψηλής οστικής πυκνότητας και την αντιμετώπιση της οστεοπόρωσης. Τρόφιμα πλούσια σε ασβέστιο και βιταμίνη D, είναι τα γαλακτοκομικά προϊόντα, τα μικρά ψάρια με το κόκαλο, το σουσάμι, τα αμύγδαλα κ.α.. Πολύ σημαντική είναι η επαρκής πρόσληψη σιδήρου (κόκκινο κρέας, όσπρια), φυλλικού οξέος (πράσινα λαχανικά, φρούτα, δημητριακά, μανιτάρια, όσπρια, ξηροί καρποί) και βιταμίνης Β12 (κρέας, πουλερικά, οστρακοειδή, αυγό, γαλακτοκομικά) για πρόληψη της αναιμίας. Επίσης, ανεπαρκής πρόσληψη αυτών των βιταμινών μπορεί να οδηγήσει σε υπερομοκυστεϊναιμία που είναι ένας παράγοντας κινδύνου για αθηροσκλήρωση και έκπτωση νοητικής λειτουργίας. Τα αντιοξειδωτικά στοιχεία είναι ακόμη ένα βασικό συστατικό της διατροφής των ατόμων τρίτης ηλικίας. Οι αντιοξειδωτικές βιταμίνες είναι οι A, C, E, τα φλαβονοειδή και τα φαινολικά οξέα. Τροφές πλούσιες σε αυτά τα συστατικά είναι τα φρούτα και τα λαχανικά, τα φυτικά έλαια, οι ξηροί καρποί, το τσάι, η μπύρα, το κρασί, η σοκολάτα και το ελαιόλαδο. Τέλος, ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στο νάτριο και στη μείωση της κατανάλωσής του.

Υγρά: Η αφυδάτωση εμφανίζεται πολύ συχνά σε άτομα τρίτης ηλικίας. Είναι μια ακόμη μορφή δυσθρεψίας και μπορεί να επιδεινώσει ή και να προκαλέσει δυσκοιλιότητα και άλλα προβλήματα στο γαστρεντερικό σύστημα, να επιδεινώσει τη νοητική λειτουργία, να μειώσει τη λειτουργικότητα πολλών συστημάτων και τέλος μπορεί να οδηγήσει ακόμη και στο θάνατο. Η πρόληψη και η αντιμετώπισή της μπορεί να γίνει με πολύ εύκολο τρόπο, αυξάνοντας την πρόσληψη νερού ή και άλλων υγρών, όπως είναι το τσάι, κάποια βότανα, οι φρέσκοι φυσικοί χυμοί κ.α..

Η αύξηση του προσδόκιμου ζωής δυστυχώς δε σημαίνει και βελτίωση της ποιότητας ζωής των ηλικιωμένων. Η διατροφή μπορεί να συμμετέχει καθοριστικά στη βελτίωση τόσο των βιοχημικών δεικτών, όσο και στη βελτίωση της ψυχολογίας και της ευρωστίας των ηλικιωμένων ατόμων. Τα ηλικιωμένα άτομα είναι μια ομάδα πληθυσμού που θα έπρεπε να δίνει ιδιαίτερη σημασία στην ποιότητα της διατροφής. Παρ' όλα αυτά κάνει το αντίθετο. Η διατροφή άλλωστε είναι το πιο απλό, εύκολα προσβάσιμο και χαμηλού κόστους όπλο που πρέπει να έχει ο κάθε ηλικιωμένος για την υποστήριξη της υγείας του.

Διαβάστε Περισσότερα »